گوندی مەحموود قەجەر؛ شوێنەواری مەرگئاسای مین و کۆچی پێچەوانە

ئاڤا نیوز

 

لە گوندێکی ئیدارەی گەرمیان، تراژیدیایەک بەردەوامە کە دەیان ساڵە خوێن و فرمێسکی لێدەچۆڕێت؛ گوندی مەحموود قەجەر، بەهۆی بوونی ڕێژەیەکی زۆری مین و تەقەمەنییەوە، بووەتە مەترسییەکی گەورە بۆ سەر ژیانی دانیشتووانەکەی. لەم گوندەدا، 107 کەس بەهۆی تەقینەوەی مینەوە گیانیان لەدەست داوە یان بریندار بوون، کە لەو ژمارەیە 57 کەسیان گیانیان لەدەست داوە و ئەوانی دیکەش بە کەمئەندامی ماونەتەوە.

 

چیرۆکی سەرەکی؛ مەترسییەکانی مین وای کردووە کۆچی پێچەوانە لە گوندەکەوە بۆ شار دروست ببێت و ژیان لەم ناوچەیە بەرەو کزی بڕوات. لە کۆی 72 ماڵ کە پێشتر لە گوندەکەدا نیشتەجێ بوون، ئێستا تەنها 20 ماڵ ماونەتەوە.

 

لێدوانی فەرمی؛ جەلال شاگەلی، بەڕێوەبەری گشتیی کاروباری مین لە گەرمیان، بە ئاڤای ڕایگەیاند، گوندی مەحموود قەجەر لەسەر ئاستی عێراق و کوردستان زۆرترین ڕووبەری پیسبووی بە مین و تەقەمەنی هەیە.

 

سەرەڕای ئەوەی بەشێک لە زەوییەکانی گوندەکە پاککراونەتەوە، بەڵام هێشتا مەترسییەکان بەردەوامن، بەتایبەت بۆ شوانکاران و جووتیاران کە بۆ بژێوی ژیانیان ناچارن ڕوو لە ناوچە مەترسیدارەکان بکەن. شارەزایی و ئاگایی دانیشتووانە دێرینەکانی گوندەکە، کە بست بە بستی خاکەکەیان دەناسن، بووەتە تاکە پارێزەریان لەم مەرگە چێنراوە.

 

هۆکارە زانراوەکان؛ تیمەکانی هەڵگرتنەوەی مین لە ناوچەکە ڕووبەڕووی چەندین کێشە و ئاستەنگ بوونەتەوە کە بووەتە هۆی سستبوونی کارەکانیان. کێشەی خاوەندارێتی زەوییەکان، نەبوونی بودجەی پێویست، کەمیی کارمەند و ئۆتۆمبێل، لە گرنگترین ئەو گرفتانەن کە پرۆسەی پاککردنەوەی ناوچەکەیان خاو کردووەتەوە. ئەمەش وای کردووە کە نەتوانرێت وەک پێویست ناوچەکە لە مەترسییەکانی مین ڕزگار بکرێت.

 

ژمارەکان وادەڵێن؛ بەپێی ئامارەکان، لە ماوەی 32 ساڵی ڕابردوودا لە سنووری ئیدارەی گەرمیان، 945 کەس بوونەتە قوربانیی دەستی مین. ئەم ئامارە بە تەنها قەبارەی کارەساتەکە لەم ناوچەیەدا دەردەخات.

 

لەسەر ئاستی هەرێمی کوردستان، دۆخەکە هەر بەو شێوەیە مەترسیدارە. بەپێی ئاماری دەزگای گشتیی کاروباری مین: 

 

-کۆی گشتی ڕووبەری پیسبوو بە مین لە هەرێمی کوردستان 776 کیلۆمەتر دووجا بووە.

 

-تا ئێستا نزیکەی 576 کیلۆمەتر دووجا پاککراوەتەوە و نزیکەی 200 کیلۆمەتر دووجای دیکە ماوە پاک بکرێتەوە.

 

-لە ساڵی 1993 تا ساڵی 2024، زیاتر لە 13 هەزار و 521 کەس لە هەرێمی کوردستان بەهۆی مین و تەقەمەنییەوە بریندار بوون یان گیانیان لەدەست داوە.