یەکێتیی ناسنامەی کورد لە ئاوێنەی ئەشرەفییە و شێخ مەقسووددا

ئاڤا نیوز

 

كاتێك لە 6ی كانوونی دووەمی 2026، تۆپخانەكانی حكوومەتی نوێی دیمەشق بێدەنگیی گەڕەكە كوردنشینەكانی حەلەبیان هەژاند، ئەو دەنگانە تەنیا تەقینەوەی بارووت نەبوون. لە قووڵاییدا، ئەو دەنگانە دووبارەبوونەوەی پرسیارێكی بوونیەوی بوون كە كورد لە هەر چوار پارچەی كوردستاندا سەدان ساڵە ڕۆژانە لەگەڵیدا دەژی: ئایا ئێمە مافی ئەوەمان هەیە وەك نەتەوەیەك بوونمان هەبێت؟ ئایا شایانی ناوێك، ناسنامەیەك، نیشتمانێك و ماڵێكین كە تێیدا پارێزراو بین؟

 

ئەم پرسیارە لەوانەیە بۆ زۆرێك لە گەلانی جیهان سادە بێت، بەڵام لە جەرگەی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا، بۆ گەلی كورد وەڵامەكەی هەمیشە بە خوێن نووسراوەتەوە.

 

ڕووداوەكانی حەلەب، تەنیا لاپەڕەیەكی ڕەشی جەنگ و كوشتار نەبوون، بەڵكوو بەشێك بوون لە داستانێكی درێژتر؛ داستانی گەلێك كە هەموو جارێك كاتێك دەگاتە لێواری دروستكردنی یەكێتیی ناسنامە، هێزە دەرەكی و ئیقلیمییەكان بە هەموو هێزیانەوە هەوڵی پارچەپارچەكردنەوەی دەدەن.

 

حەقیقەتی ڕووداوەكان؛ كاتێك "یەكخستنەوە" دەبێتە پاكتاو

ساڵی نوێ، مێژوویەكی نوێی لە تراژیدیای كوردی نووسییەوە. حەلەب، ئەو شارەی كە گەڕەكەكانی (شێخ مەقسوود و ئەشرەفییە) بۆ سەدان ساڵ مەكۆ و پەناگەی كوردان بووە، بووە مەیدانی جەنگێكی نایەكسان.

 

لە كاتی دەستپێكی ساڵی 2026دا، لە كاتێكدا جیهان بە بێدەنگییەوە سەیری دەكرد، حكوومەتی نوێی سووریا هەوڵی دا ئەو واقیعە بگۆڕێت كە كورد بە خوێن و خەبات دروستیان كردبوو، ئامارەكانی ئەم ڕووداوەش تەنیا ژمارە نەبوون، بەڵكوو چیرۆكی قووڵ و تراژیدی بوون: 23 شەهید كە زۆربەیان هاووڵاتیی سڤیلی بێچەك بوون، 30 هەزار ئاوارە كە ناچار بوون زێدی باوباپیرانیان و هەموو یادگارییەكانیان جێبهێڵن، سێ نەخۆشخانەی سەرەكی داخران، قوتابخانەكان بوونە وێرانە و ژیان لەو دوو گەڕەكەدا وەستا.

 

بەڵام ڕاستییە قووڵەكە لە پشت پەردەی ئەم شەڕە سەربازییەدایە، ئەمە نامەیەكی سیاسیی ڕەق بوو بۆ كورد لە هەموو شوێنێكی جیهان: "ئێوە لێرە جێگەتان نابێتەوە". ئەوەی حكوومەتە نوێیەكەی ئەحمەد شەرع (محەمەد جۆلانی) بە "یەكخستنەوەی دامەزراوەكان" ناویان دەبرد، لای كورد تەنیا یەك مانای هەبوو: پاكتاوكردنی ئەتنیكی و سڕینەوەی ناسنامە. گەرچی ڕێككەوتنامەی 10ی ئازاری 2025، كە بڕیار بوو كێشەكان بە دانوستان چارەسەر بكات، شكستی هێنا، چونكە لەسەر دوو تێگەیشتنی دژبەیەك داڕێژابوو؛ كورد تێیدا داوای "دانپێدانانی مافەكانی" دەكرد، بەڵام دیمەشق تەنیا "تەسلیمبوون"ـی دەویست.

 

نەخشەی یارییە گەورەكان و قوربانییە بچووكەكان

بۆ تێگەیشتن لە كارەساتی حەلەب، نابێت تەنیا لە ناو بازنەی سووریادا بمێنینەوە. كورد لەم ململانێیەدا وەك پیادەی سەر تەختەی شەترەنجێكی گەورە دەردەكەوێت كە وڵاتانی ناوچەكە و جیهان دەیانەوێت یاری بە چارەنووسی بكەن. توركیا لە باكوورەوە بە چاوێكی پڕ لە ترس و گومانەوە دەڕوانێتە هەر پێشكەوتنێكی كورد. ترسەكە لەوەدایە كە ئەگەر كورد لە ڕۆژاوا مافی خۆی وەرگرت، كوردانی باكووریش داوای هەمان ماف دەكەن، هەر بۆیە وەزیری بەرگری توركیا، یاشار گولەر، بە ئاشكرا پشتیوانی لە هێرشەكانی دیمەشق كرد.

 

لە لایەكی ترەوە، ئێران و ئیسرائیل هەر یەكەیان بەپێی بەرژەوەندییەكانی خۆیان هاوكێشەكان دەخوێننەوە، ئەمریكاش، كە هاوپەیمانی ستراتیژیی قەسەدە بوو لە شەڕی داعشدا، لە سەرەتای قەیرانی حەلەبدا جۆرێك لە بێدەنگیی هەڵبژارد. لێرەدا ڕاستییەك بۆ كورد ڕوون بووەوە كە "كورد جگە لە چیاكانی و یەكگرتووی و یەكێتیی ناسنامەكەی، هیچ بژاردەیەكی تری نییە".

 

دەنگی پڕ لە ویژدانی، سەرۆك بارزانی

كاتێك خوێن لە شەقامەكانی ئەشرەفییە و شێخ مەقسوود دەڕژا و زۆرێك لە سەركردەكان بێدەنگییان هەڵبژاردبوو، تەنیا یەك دەنگ بە ڕوونی و بەبێ دوودڵی بەرز بووەوە؛ ئەویش دەنگی سەرۆك مەسعوود بارزانی بوو.

 

بارزانی تەنیا بە پەیامی "مەترسیی قڕكردنی ئەتنیكی" نەوەستا، بەڵكوو كەناڵە دیپلۆماسییە قورسەكانی خستە گەڕ.

 

لە هەنگاوێكی ستراتیژیدا، سەرۆك بارزانی پەیوەندییەكی تەلەفۆنیی گرنگی لەگەڵ تۆم باراك (كەسایەتیی نزیك لە ناوەندی بڕیاری ئەمریكا) ئەنجام دا. ئەم پەیوەندییە بووە هۆی ئەوەی واشنتۆن بە خێرایی بێتە سەر خەت و دۆخەكە وەك ئەولەویەتێكی مرۆیی و سیاسی ببینێت. فشارەكانی واشنتۆن لە لایەك و پەیوەندییە ڕاستەوخۆكانی سەرۆك بارزانی لەگەڵ ئەحمەد شەرع لە لایەكی ترەوە، ڕۆڵی سەرەكییان گێڕا لە هێوركردنەوەی دۆخی شێخ مەقسوود و ئەشرەفییە و ڕێگریكردن لە كارەساتێكی گەورەتری مرۆیی. ئەم جووڵە دیپلۆماسییانە سەلماندیان كە بارزانی تەنیا ڕابەری پارچەیەك نییە، بەڵكوو مەرجەعێكی نەتەوەییە كە دەتوانێت لە كاتی تەنگانەدا قورسایی كورد لەسەر ئاستی نێودەوڵەتی بەكاربهێنێت.

 

یەكێتیی ناسنامە: لە هەولێرەوە بۆ حەلەب

ڕووداوەكانی حەلەب وایكرد كە گەلی كورد لە هەر چوار پارچەی كوردستان پرسیارێكی چارەنووسساز لە خۆیان بكەن. وەڵامی ئەم پرسیارە لە شەقامەكاندا درایەوە. یەكێتیی ناسنامە لێرەدا لە خەونەوە بوو بە واقیع؛ كاتێك دەنگی ناڕەزایەتی لە هەولێر، سلێمانی، دهۆك و گەرمیان بەرز بووەوە. خۆپیشاندانی سەدان هەزار كەسی كوردستانیان بۆ پشتیوانی لە خەباتی ڕۆژاوا، پەیامێكی ڕوون بوو بۆ داگیركەران كە جەستەی كورد یەكە و ئازاری حەلەب هەمان ئازاری هەولێرە.

 

ئەم یەكگرتووییە جەماوەرییە سەلماندی كە سنوورە دەستكردەكان ناتوانن ڕێگری لە یەكێتیی ناسنامە بگرن. پشتیوانیی خەڵكی باشوور بۆ خوشك و براكانیان لە ڕۆژاوا، تەنیا سۆزێكی مرۆیی نەبوو، بەڵكوو دووبارە پێناسەكردنەوەی نەتەوە بوو لە ژێر چەتری یەك ناسنامەی هاوبەشدا.

 

وانەكانی حەلەب

ڕووداوەكانی حەلەب سێ وانەی گەورەیان فێری نەتەوەی كورد كرد:

١. پشتبەستن بەخۆ: هاوپەیمانێتییە نێودەوڵەتییەكان لەسەر بنەمای بەرژەوەندیی كاتی دروست دەبن، تەنیا یەكێتیی ناوخۆیی زامنی مانەوەیە.

 

٢. گرنگیی مەرجەع: بوونی مەرجەعێكی وەك سەرۆك بارزانی كە بتوانێت هاوكێشە نێودەوڵەتییەكان (وەك واشنتۆن) و ناوخۆییەكان (وەك دیمەشق و ئۆپۆزسیۆن) بۆ پاراستنی كورد بجوڵێنێت، پێداویستییەكی ستراتیژییە.

 

٣. ناسنامە وەك هێز: خۆڕاگریی خەڵكی شێخ مەقسوود و ئەشرەفییە و پشتیوانیی شارەكانی تری كوردستان، ناسنامەی كوردیی كردە قەڵغانێك كە بە تۆپباران ناتەقێت.

 

لە كۆتاییدا، حەلەب بۆ كورد تەنیا برینێكی ساڕێژنەكراو نییە، بەڵكوو نیشانەیەكە بۆ هەستانەوە. ئەگەر ساڵی 2026 بە ئازارەوە دەستی پێكرد، دەبێت بە یەكێتیی ناسنامە كۆتایی بێت. كورد دەبێت تێبگات كە پارچەپارچەبوون دیارییەكە بۆ داگیركەران. وەك زانستی فەلسەفەی سیاسی پێمان دەڵێت: "ئەو نەتەوەیەی خاوەنی یەكێتیی ناسنامەیە، هیچ هێزێك ناتوانێت لە جوگرافیا و مێژوو لایببات." ئێستا كاتی ئەوەیە كورد بە شكۆوە بەرەو داهاتوو هەنگاو بنێت، لە حەلەبەوە تا هەموو بستێكی تری نیشتمان.