سووریای نوێ؛ لە نێوان واقیعبینیی سیاسی و ئاسۆی ئاشتەواییدا

ئەمڕۆ سووریا لە بەردەم وەرچەرخانێکی مێژووییدایە. دوای ساڵانێکی درێژ لە جەنگ و ماڵوێرانی، ئێستا دەنگۆ و ئاماژەکان بەرەو ئاراستەیەک دەچن کە تێیدا بەرژەوەندیی نیشتمانی و واقیعبینیی سیاسی جێگەی ململانێی چەکداری دەگرنەوە. لەم چوارچێوەیەدا، ئەحمەد شەرع و مەزڵووم عەبدی، وەک دوو فەرماندەی سەربازی کە نرخی مرۆیی جەنگ و خوێنڕشتن باش دەزانن، خەریکی نەخشاندنی داهاتوویەکن کە تێیدا یەکپارچەیی و ڕێزگرتن لە پێکهاتەکان بنەمای سەرەکی بێت.

هەنگاو بەرەو یەکگرتوویی

پێشبینی دەکرێت لە ئایندەیەکی نزیکدا بەیاننامەیەکی هاوبەشی بەهێز بڵاو بکرێتەوە کە جەخت لەسەر یەکگرتوویی سووریا و دانپێدانان بە کۆنترۆڵی نوێی خاکی سووریا بکاتەوە. ئەم هەنگاوە تەنیا گۆڕانکارییەکی سەربازی نییە، بەڵکوو جێبەجێکردنی مەرسوومی ئەحمەد شەرعە بۆ پاراستنی مافی کەمینەکان و تێکەڵکردنەوەی هێزە سەربازییەکان لە ژێر چەتری نیشتمانیدا. ئەو ڕێزە دوولایەنەی کە لە نێوان شەرع و مەزڵوومدا هەیە، کلیلی ئەم سەرکەوتنەیە.

ڕۆڵی ئەمریکا و بەرژەوەندییە هاوبەشەکان

واشنتن چیتر بە دوای بژاردەی "کێ لایەنی سەرکەوتووە" ناگەڕێت، بەڵکوو ستراتیژییەکەی لەسەر بنەمای ئاشتی، کاراکردنەوەی وەبەرهێنانی وزە و بەردەوامیی ئۆپەراسیۆنەکانی دژی داعشدا داڕشتووە. ئەمریکا مەبەستی نییە کورد بەجێ بهێڵێت، بەڵکوو دەیەوێت ئەحمەد شەرع وەک لایەنی سەرەکیی گفتوگۆ ببینێت بۆ گەیشتن بە سەقامگیرییەکی بەردەوام کە هەموو گەلی سووریا تێیدا سوودمەند بن. مانەوەی بنکە بچووکەکانی ئەمریکا لە ڕۆژهەڵاتی فورات و ئەگەری دروستبوونی بنکەی نوێ لە ڕۆژئاوای فورات، نیشانەی ئەم پابەندییە پراگماتییەیە.

وانەکانی مێژوو و ئازاری ڕابردوو

مێژوو نابێت ئەوە لە یاد بکات کە ڕاپەڕینی 2004ی قامیشلۆ دژی ڕژێمی ئەسەد، پێشەنگ و هەوێنی شۆڕشی 2011 بوو. هەروەها جیهان هەرگیز سەرکەوتنی 2019ی هێزەکانی سووریای دیموکرات (هەسەدە) دژی داعش و ڕزگارکردنی ملیۆنان مرۆڤی کەناری فوراتی لە یاد ناچێت. ئەوەی ئەمڕۆ دەیبینین کە زۆرێک لەو ناوچانە بە ئارەزووی خۆیان دەگەڕێنەوە ژێر سایەی حکومەتی ناوەندی، دەستکەوتێکی گەورەیە بۆ ڕێگریکردن لە خوێنڕشتنی زیاتر.

بەڵام ناکرێت چاو لەو ڕاستییە بپۆشین کە شک و گومانی خەڵکی باکوور و ڕۆژهەڵاتی سووریا بەرامبەر دیمەشق، لە ئەنجامی ساڵانێکی درێژ لە مامەڵەکردن وەک "هاووڵاتیی پلە دوو" لە سەردەمی ئەسەددا دروست بووە. هەروەها نیگەرانییەکان لە هەبوونی گرووپە توندڕەوەکان لە ناو هەندێک لە هێزەکانی حکومەتی ڕاگوزەردا کە هەڕەشەیان لە کەمینەکان کردووە، برینێکی قووڵە و پێویستی بە چارەسەر هەیە.

داهاتوو و ئاڵنگارییەکان

بۆ ئەوەی سووریا لە سزاکانی قەیسەر ڕزگاری بێت و گەشە بکات، پێویستە چەند پرسێکی هەستیار یەکلایی بکرێنەوە:

1 دادپەروەری لە دابەشکردنی داهاتی نەوت و سیاسەتی هەناردەکردن.
3 کۆنترۆڵی هاوبەشی دەروازە سنوورییەکان.
3 ڕێکخستنی پەیوەندی و پێگەی هۆزە عەرەبەکان لە ناوچەکەدا.
4 دەسەڵاتی وەزارەتی ناوخۆی سووریا بەسەر کامپەکانی دەستگیرکراوانی داعشدا.
5 تێکەڵکردنی هێزەکانی هەسەدە لە ناو سوپای نیشتمانیدا، بە تایبەت بۆ ڕێگریکردن لە کەوتنی چەکەکان بە دەستی داعش.

لە کۆتاییدا، وەک سەرۆک ترەمپ دەڵێت: "دەرفەتێک بدەنە سووریا". یەکێک لە گەورەترین هەنگاوەکان بۆ ئاشتی لە ناوچەکەدا، دەکرێت دەستپێکردنی گفتوگۆی ئاشتی بێت لە نێوان تورکیا و پەکەکە و دەرهێنانی ناوی ئەو پارتە لە لیستی تیرۆر، هاوشێوەی ئەوەی بۆ هەیئەی تەحریر شام کرا. ئەمە دەرفەتێکی زێڕینە بۆ سەرۆک ترەمپ تاوەکوو لە ڕێگەی بەدەستهێنانی "ئاشتی لە ڕێگەی هێزەوە" کۆتایی بە یەکێک لە ئاڵۆزترین جەنگەکانی سەدە بهێنێت. کات، کاتی کارکردنە بۆ سووریایەکی نوێ، کە تێیدا ڕێز لە هەموو نەتەوە و ئایینەکان بگیرێت و برینەکانی ڕابردوو ساڕێژ بکرێن.