گەلەک بکارئینانا خوێ یا مەترسیدارە؟

 

خوێ ئەو ماددەیێ کو د رۆژانە یا مرۆڤان دا وەک کەرستەیەکێ سەرەکی دهێتە بکارئینان، لێ بەشەک ژ راپۆرتێن نۆژداری دبێژن، زێدە بکارئینانا وێ مەترسییەکا مەزنە بۆ سەر ساخلەمیا مرۆڤان و ب ژەهرا سپی بناڤ دکەن. 

• 
  - ڤەکۆلەرێن بەریتانی د ڤەکۆلینەکێ دا ئاشکراکریە کو گەلەک خارن و بکارئینانا خوێ، دبیتە ئەگەر بۆ زێدەبوونا کێشا مرۆڤی ئانکو قەلەوی، هەر ب گوتنا ڤەکۆلەران ڤەکۆلینا وان پەیوەندیا د ناڤبەرا گەلەک خارنا خوێ و کارتێکرنێن وێ لسەر قەلەویێ ئاشکرا کریە، هەروەسا دەرکەفتیە کو هەر گرامەکا خوێیا زێدە کو رۆژانە کەسەک دخۆت  ئەگەرێ توشبوون ب قەلەویێ 25٪ زێدەتر دکەت، ئەڤە ژبلی وێ چەندێ کو خوێ گەلەک زەرەرێن دی ژی بۆ ساخلەمیا لەشێ مرۆڤی هەیە.
•  

زەرەرێن گەلەک خارنا خوێ چنە؟

1-    بلندبوونا فشارا خوینێ
2-    سستبوونا دل و بچیکبوونا خوینبەران
3-    دبیتە ئەگەرێ چێبوونا جەلتەیا دلی و مێشکی
4-    سستبوونا گولچیسکیان و دروستبوونا بەران
5-    دبیتە ئەگەرێ پەنجەشێرا مەعیدەی
6-    مەحیانا هەستیکان و نەرمبوونا وان 
7-    پەیدابوونا قەلەویێ و کێمبوونا شیانێن سێکسی
8-    دبیتە ئەگەرێ نەخۆشیا شەکرێ
9-    کۆمبوونا شلەمەنیان د ناڤ لەشی دا و وەرمینا دەست و پیان
10-    دبیتە ئەگەرێ نەخۆشیا زەهایمەرێ (بیرڤەچوونێ)
11-    زێدەبوونا سەرئێشێ
12-    دوودلی و تەنگەنەفەسیێ ژی چێدکەت
13-    کارەبا لەشی تێکددەت ب تایبەتی دەماران
14-    هشکبوونا پیست و وەرمینا سەروچاڤان

 

ڤەکۆلینەکا دی یا نۆژداری، لسەر زێدە بکارئینانا خوێ و کارتێکرنێن وێ لسەر ساخلەمیا گولچیسکان کو د گۆڤارا نۆژداریا JAMA دا هاتیە بەلاڤکرن، ئەنجام بڤی رەنگی بەحسکرینە.

-    دبێژیت،"زێدە بکارئینانا خوێ بۆ خارنان، پەیوەندی هەیە ب زێدەبوونا مەترسیا نەخۆشیێن دومدرێژ بۆ گولچیسکان".
-    ئەنجامدەرێن ڤەکۆلینێ داتایێن پتری 465 هزار کەسان شرۆڤەکریە، کو ژیێ وان  56 سال بوون، د هەیاما ڤەکۆلینێ دا وان نەخۆشیا گولچیسکان نەبوویە، ل سالا 2006 هەتا 2023 چاڤدێری و ڤەکۆلین بەردەوام بوویە، ب ئاخفتنا ڤەکۆلەران د وی دەمی پتری 22 هزار حالەتێن نەخۆشیا گولچیسکان هاتینە دەستنیشانکرن.
-    ئەو کەسێن کو ناڤ بناڤ خوێ بکاردئینن ئەگەرێ توشبوونا وان ب نەخۆشیێن گولچیسکان زێدەتری 4٪یە.
-    ئەو کەسێن  کو ب رێژەیەکا زۆر خوێ بکاردئینن ئەگەرێ توشبوونا وان ژ 7٪ زێدەترە.
-    هەروسا ئەو کەسێن کو ب بەردەوامی خوێ گەلەک بکاردئینن ژ 11٪ ئەگەرێ توشبوونێ زێدەترە.
رێکا دروست بۆ بکارئینانا خوێ چییە؟
-    پێدڤیە مرۆڤەکا ئاسایی رۆژانە ژ دوو گرام و نیڤان زێدەتر خوێ بچیتە د لەشێ وان دا، کو دکەتە ئێک کەچکێ چایێ، لێ ئەو کەسێن کو نەخۆشن نابیت ژ  ئێک گرام و نیڤان زێدەتر بخۆن.
-    هندەک جۆرێن خارنان، رێژەکا زۆرو خوێ تێدا هاتییە بکارئینان، وەک خارنێن د قودیان دا، ترشیات، دۆشاڤا تەماتێ و پەنیر.