پیسبوونی هەوا، بکوژێکی بێدەنگی سییەکانی مرۆڤ

ئاڤا نیوز

بەرزبوونەوەی پێوانەیی ڕێژەی پیسبوونی هەوا لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست، کە ئێستا 10 هێندەی سنووری ڕێپێدراوی جیهانییە، ملیۆنان کەسی لە ناوچەکەدا ڕووبەڕووی مەترسیی جەڵتەی دڵ و نەخۆشییە درێژخایەنەکانی هەناسە کردووەتەوە.

وێنە گەورەکە:  ڕاپۆرتە نوێیەکان ئاماژە بەوە دەکەن کە پیسبوونی هەوا لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست گەیشتووەتە قۆناغێکی مەترسیدار، ئەمەش نەک تەنها ژینگە، بەڵکو ڕاستەوخۆ هەڕەشە لە ژیانی ملیۆنان کەس دەکات.

لێدوانی فەرمی: ئیزابێل ڤالێنتینی، وتەبێژی ژینگەیی نەتەوە یەکگرتووەکان ڕایگەیاند: ئێمە چیتر لەبەردەم هەڕەشەیەکی داهاتوودا نین، بەڵکو لە ناوەڕاستی قەیرانێکی تەندروستیداین کە پێویستی بە هەماهەنگی نێودەوڵەتی خێرا هەیە بۆ کەمکردنەوەی گازە ژەهراوییەکان.

بڵاوکراوەی فەرمی: بەپێی دواین ڕاگەیێنراوی فەرمی ڕێکخراوی تەندروستی جیهانی (WHO) و چاودێرە ژینگەییەکان:

• ڕێژەی پیسبوون: ئاستی وردیلە زیانبەخشەکان (PM_2.5) لە زۆربەی وڵاتانی ناوچەکە 10  بۆ 15 جار زیاترە لەو سنوورەی کە بۆ تەندروستی مرۆڤ گونجاوە بەرزبووەتەوە.

• تێکەڵەیەک لە گۆڕانی کەشوهەوا (تۆز و خۆڵ)، سووتەمەنییە فۆسیڵییەکان، و زیادبوونی چالاکییە پیشەسازییەکانن هۆکارن بۆ ئەو گۆڕانە خێرایە. 

زیانە تەندروستییەکان: پیسبوونی هەوا تەنها کێشەیەکی دەرەکی نییە، بەڵکو "بکوژێکی بێدەنگە" کە کاریگەرییەکانی بەم شێوەیەن:

کۆئەندامی هەناسە:  زیادبوونی ڕێژەی ڕەبۆ، هەوکردنی تووندی سییەکان و شێرپەنجەی سی.

نەخۆشییەکانی دڵ:  پەیوەندییەکی ڕاستەوخۆ لە نێوان هەڵمژینی هەوای پیس و جەڵتەی دڵ و مێشکدا هەیە.

کۆئەندامی دەمار:  لێکۆڵینەوە نوێیەکان دەریدەخەن کە پیسبوونی هەوا کار دەکاتە سەر توانای مێشک و ئەگەری تووشبوون بە ئەلزەهایمەر زیاد دەکات.

زانیاریی زیاتر: ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست بەهۆی وشکەساڵی و بەبیابانبوونەوە زیاتر لە ناوچەکانی دیکەی جیهان بەرکەوتەی گۆڕانی خێرای کەشوهەوایە بەمشێوەیەوە:

شارە گەورەکان:  شارەکانی وەک بەغدا، قاهیرە و تاران لە ڕیزبەندی پیسترین هەوای جیهاندایە.