35 ساڵ بەسەر داگیرکردنی کوەیتدا تێپەڕی؛ ئەو بڕیارەی عێراقی وێران کرد

ئاڤا نیوز

ئەمڕۆ، 2ـی ئابی 2024، 35 ساڵ بەسەر ئەو ڕۆژە مێژووییەدا تێدەپەڕێت کە ڕژێمی پێشووی عێراق بە سەرۆکایەتیی سەدام حوسێن، لە هێرشێکی کتوپڕدا وڵاتی کوەیتی داگیرکرد. ئەم هەنگاوە، کە زۆرجار بە "گەمژانەترین بڕیاری سیاسی لە مێژووی هاوچەرخی عێراق" ناودەبرێت، وڵاتەکەی ڕووبەڕووی گەمارۆی نێودەوڵەتی، جەنگێکی وێرانکەر و مایەپووچبوونێکی ئابووری کردەوە کە شوێنەوارەکانی تا ئەمڕۆش بەردەوامن.

هۆکارەکانی پشت داگیرکارییەکە

ڕژێمی بەعس چەندین بیانووی بۆ ئەم داگیرکارییە دەهێنایەوە، کە گرنگترینیان بریتی بوون لە:

قەرزی جەنگی ئێران: عێراق داوای لە کوەیت دەکرد ئەو قەرزە گەورانە بسڕێتەوە کە لە کاتی جەنگی هەشت ساڵەی ئێران-عێراق لێی وەرگرتبوو.

نرخی نەوت: عێراق، کوەیتی بەوە تۆمەتبار دەکرد کە بەرهەمهێنانی نەوتی زیاد کردووە و پابەندی ڕێککەوتنەکانی ئۆپێک نەبووە، ئەمەش نرخی نەوتی دابەزاندبوو.

بانگەشەی مێژوویی: سەددام حوسێن کوەیتی بە "پارێزگای 19ـەمی عێراق" دادەنا و دەیگوت لە ڕووی مێژووییەوە بەشێکە لە خاکی عێراق.

باجە قورسەکە: زیانە گیانی و ماددییەکان

داگیرکردنی کوەیت و جەنگی دووەمی کەنداو (گەردەلوولی بیابان) باجێکی زۆر قورسی لەسەر عێراق دانا:

زیانە مرۆییەکان:

٠ نزیکەی 50 هەزار سەرباز و هاووڵاتیی عێراقی لە جەنگەکەدا کوژران.

٠ سەدان هەزار کەسی دیکە بەهۆی کاریگەرییەکانی دوای جەنگ، وەک بڵاوبوونەوەی نەخۆشی، بەدخۆراکی و پیسبوونی ژینگە بەهۆی بەکارهێنانی چەکی یۆرانیۆمی کەمکراو، گیانیان لەدەستدا.

٠ بەهۆی گەمارۆ ئابوورییە توندەکانی نەتەوە یەکگرتووەکان، هەزاران نەخۆش، بەتایبەتی منداڵان، بەهۆی نەبوونی دەرمان و پێداویستیی پزیشکییەوە گیانیان سپارد.

زیانە ئابوورییەکان:

٠ زیانە ڕاستەوخۆکانی جەنگ بە زیاتر لە 350 ملیار دۆلار خەمڵێندراون.

٠ کۆی زیانەکانی گەمارۆ ئابوورییەکان کە لە ساڵی 1990 تا 2003 بەردەوام بوو، بە زیاتر لە یەک تریلیۆن و 140 ملیار دۆلار مەزەندە دەکرێت.

٠ عێراق ناچارکرا بڕی 52.4 ملیار دۆلار وەک قەرەبووی زیانەکانی جەنگ بداتەوە بە کوەیت، کە دواین قیستی ئەم قەرەبووە لە سەرەتای ساڵی 2022دا درایەوە.

زیانە سەربازییەکان:

سوپای عێراق، کە پێشتر بە چوارەم بەهێزترین سوپای جیهان دادەنرا، تووشی هەرەسێکی گەورە بوو. زیانەکان بریتی بوون لە:

 4,000 تانک

 2,500 زرێپۆش

2,200 تۆپ

247 فڕۆکەی جەنگی

25 کەشتیی جەنگی

لەناوبردنی تەواوەتیی سیستەمی بەرگریی ئاسمانیی عێراق.

وێرانکردنی ژێرخان:

٠ تێکدانی هەشت هەزار و 230 دامەزراوەی حکومی و خزمەتگوزاری.

٠ وێرانبوونی 20,000 یەکەی نیشتەجێبوون.

٠ لەناوبردنی ژێرخانی کشتوکاڵی، لەنێویاندا 812 کێڵگە و زیاتر لە 5 ملیۆن دۆنم زەویی کشتوکاڵی.

دەرئەنجامەکان بۆ کوردستان: لە ڕاپەڕینەوە بۆ دروستبوونی قەوارەی هەرێم

شکستی سوپای عێراق لە کوەیت دەرگایەکی مێژوویی بۆ گەلی کوردستان کردەوە. لاوازبوونی ڕژێمی بەعس بووە هۆی هەڵگیرسانی ڕاپەڕینی ئازاری 1991. هەرچەندە ڕاپەڕینەکە دواتر سەرکوت کرا و بووە هۆی کۆڕەوی ملیۆنی، بەڵام فشاری نێودەوڵەتی و دەرکردنی بڕیاری 688ـی ئەنجومەنی ئاسایش، بووە بنەما بۆ دروستکردنی ناوچەی دژەفڕین لە باکووری هێڵی 36.

ئەم پاراستنە نێودەوڵەتییە ڕێگەی خۆش کرد بۆ ئەوەی گەلی کوردستان لە ساڵی 1992دا یەکەم هەڵبژاردنی ئازاد ئەنجام بدات و پەرلەمان و حکومەتی هەرێمی کوردستان دابمەزرێنێت، کە ئەمەش بناغەی قەوارەی فیدراڵیی ئێستای هەرێمی کوردستانە.

بەم شێوەیە، ئەو بڕیارەی کە عێراقی بەرەو تاریکی و وێرانی برد، لە هەمان کاتدا بووە سەرەتایەکی نوێ بۆ گەلی کوردستان و دامەزراندنی قەوارەیەکی سیاسیی دانپێدانراو.