ڕۆژهەڵاتی کوردستان دەریایەک لە زێڕ، هەژاری، و ژینگەیەکی وێرانکراو

ئاڤا نیوز
 
ناوچە کوردییەکانی ئێران، سەرەڕای دەوڵەمەندییان بە سامانی کانزایی و بەتایبەت زێڕ، بەڵام تووشی هەژارییەکی بەرفراوان و وێرانبوونی ژینگەیی هاتوون. چالاکوانانی ژینگە و مافی مرۆڤ لەم ناوچانە بەردەوام ناڕەزایەتی دەردەبڕن لەسەر ئەو شێوازە نادروستەی کۆمپانیا حکومییەکان بەکاری دەهێنن بۆ دەرهێنانی زێڕ کە دەبێتە هۆی زیانگەیاندنێکی زۆر بە ژینگە و ژیانی خەڵکی ناوچەکە.

بڵاوکراوی فەرمی: گۆڤاری "مجلة"ی سعوودی چاپیی لەندەنی لە ڕاپۆرتێکدا تیشکی خستووەتە سەر دەوڵەمەندیی ناوچە کوردییەکان بە زێڕ، کاریگەرییە ژینگەییەکانی کانزا و داواکارییەکانی کورد بۆ گێڕانەوەی دادپەروەری.

زێڕ و سامانی کانزایی لە کوردستان

ناوچە کوردییەکانی ئێران، بەتایبەت پارێزگاکانی کرماشان، کوردستان و ورمێ، زۆر دەوڵەمەندن بە سامانی کانزایی، بەتایبەت زێڕ. ئەم سێ پارێزگایە کە تەنیا 5.7%ی خاکی ئێران پێکدەهێنن، نزیکەی دوو لەسەر سێی یەدەگی زێڕی وڵاتەکە لەخۆدەگرن. تەنیا پێنج کانگا لە سنە و ورمێ، زیاتر لە 330 تۆن زێڕی خاوێنیان تێدایە.

•کانگای زەرەشۆران: گەورەترین کانگای زێڕە لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست و یەک لەسەر سێی یەدەگی زێڕی ئێران پێکدەهێنێت. ساڵانە زیاتر لە سێ تۆن زێڕی لێ دەردەهێنرێت بە بەهای نزیکەی 150 ملیۆن دۆلار.

•کانگای قۆڵقۆڵە: نزیک شاری سەقزە و بەپێی توێژینەوەکان، هەشت تۆن زێڕی خاوێن و زیاتر لە 100 تۆن زێڕی ناخاوێنی تێدایە.

•کانگاکانی ئاغرا و باریکا: نزیک شاری ورمێن و زیاتر لە 155 تۆن زێڕی خاوێنیان هەیە.

سەرەڕای ئەم دەوڵەمەندییە، حکومەتی ئێران زانیاری ورد لەبارەی داهاتی ئەم کانگایانە ئاشکرا ناکات، بەبیانووی "ئاسایشی نەتەوەیی"، چونکە بەراوردکردنی ئەم داهاتە لەگەڵ ئاستی هەژاری و پەرەنەسەندن لە ناوچە کوردییەکان، دەکرێت کێشەی ئەمنی لێبکەوێتەوە.

وێرانکردنی ژینگە و کاریگەرییەکان

بەهۆی سزاکانی سەر ئێران، نەبوونی تەکنەلۆجیای پێشکەوتوو و بێباکی حکومەت بە ژینگە، پرۆسەی دەرهێنانی زێڕ بە شێوەیەکی سەرەتایی و زیانبەخش ئەنجام دەدرێت. چالاکوانانی ژینگە باس لەوە دەکەن کە ئەم پرۆسانە دەبنە هۆی:

•بڵاوبوونەوەی شێرپەنجە: بەهۆی پیسبوونی ژینگە بە ماددە کیمیاییەکان.

•سوێر بوونی خاک و وشکبوونی سەرچاوەکانی ئاو: لە پرۆسەی دەرهێنانی زێڕ ماددە کیمیاییە ژەهراوییەکان بەکاردەهێنێت کە دەچنە ناو خاک و ئاوەوە.

•لەناوچوونی ژیانی گیانلەبەری کێوی و ئاوی: بەهۆی پیسبوونی ژینگە.

•کاریگەری لەسەر هەرێمی کوردستان (عێراق): بەهۆی گالیسکەکانی ئاوەوە، پیساییەکانی ئێران دەگەنە عێراق و کاریگەریی خراپیان لەسەر ژینگە و ئاوی زێی بچووک هەیە.

داواکارییەکانی کورد

چالاکوانانی مەدەنی، ژینگەپارێزان و سیاسییە کوردییەکان داوای دوو شتی سەرەکی دەکەن بۆ دابینکردنی "دادپەروەرییەکی ڕێژەیی" لە پرۆسەی کانزاکردندا:

1. دامەزراندنی سەنتەرێکی تایبەت بە توێژینەوەی ژینگەیی: ئەم سەنتەرە پێویستە مۆڵەتی پێشوەختە بداتە هەموو کانگاکان و کارگەکانی پەیوەندیدار بە کانزاکان. هەروەها دەبێت توێژینەوەی خولیی ئەنجام بدات بۆ دیاریکردنی کاریگەرییەکانیان بەپێی ستانداردە نێودەوڵەتییەکان.

2. تەرخانکردنی بەشێکی بەرچاو لە داهاتی کانزاکان بۆ پارێزگاکانی کوردستان: ئەم داهاتە دەبێت تەنیا بۆ نۆژەنکردنەوەی ژینگە و قەرەبووکردنەوەی قوربانیانی ڕاستەوخۆی کارەکانی کانزا بەکاربهێنرێت.

حکومەتی ئێران ئەم داواکارییانە ڕەتدەکاتەوە و بە تەواوی ئیشوکارەکانی کانگاکان بە موڵکی ناوەندی وڵات دادەنێت، هاوشێوەی سامانی نەوتی.